MÓWIĄCE KAMIENIE

Wielka Klonia A.D. 1360 - wieś rycerza Wojsława. Historia parafii Wielka Klonia przełom XIV i XV w.

zdjecie

Parafia w Wielkiej Kloni powstała z inicjatywy właścicieli wsi, rodziny Kluńskich herbu Topór. Nastąpiło to na przełomie XV i XVI w. Pierwszy raz wymieniana jest w dokumencie z 1511 r.
Parafia wyznaczona została dla dwóch miejscowości: Wielkiej i Małej Kloni. Według zapisu z 1578 r. do tej wspólnoty należała jeszcze wieś Wilkowo. W 1617 r., zgodnie z decyzją arcybiskupa gnieźnieńskiego Wawrzyńca Gembickiego, parafia została powiększona o kościół filialny w Zalesiu z przynależącymi do niego miejscowościami (Adamkowem, Pamiętowem i Skarpą). W latach 1725 – 41 Wielka Klonia była filią parafii w Wałdowie. Arcybiskup Krzysztof Szembek w 1741 r. przywrócił jej status samodzielności. Stan taki trwał do 1766 r. Od tego czasu parafia ponownie została filią wałdowskiej wspólnoty. Według zapisu z 1848 r. do kościoła filialnego w Wielkiej Kloni należały następujące miejscowości i osady: Wielka Klonia, Mała Klonia, Skarpa, Zalesie, Pamiętowo, Rożanna, Smolnik i, położone na prawym brzegu Kamionki, Karczewko. W 1867 r. do tegoż kościoła przynależały Wielka Klonia, Mała Klonia i Nowa Klonia. Zapis ten należy traktować tylko i wyłącznie w kategoriach symbolicznych, gdyż od 1856 r., z powodu złego stanu technicznego świątyni, nie odprawiano w niej nabożeństw, kierując wiernych do kościoła parafialnego w Wałdowie.
Na utrzymanie proboszcza i kościoła przeznaczone zostały dwa łany ziemi. W czasie przyłączenia kościoła w Zalesiu uposażenie wzrosło o dalsze dwa łany. Do parafii należała także łąka, ogród i staw rybny. Uszczuplaną z czasem rolę plebańską w 1867 r. zakupił ówczesny właściciel Wielkiej Kloni baron Fryderyk Hiller von Gaertringen za 6000 talarów.
Pierwszy, drewniany, kościół parafialny w Wielkiej Kloni, pod wezwaniem Św. Stanisława Biskupa i Męczennika najpóźniej powstał na przełomie XV i XVI w. Być może do niego, lub do drugiego w kolejności, odnosi się opis zawarty w wizytacji archidiakona kamieńskiego Stanisława Trebnica z 1653 r. Zauważono w nim, iż świątynia w Kloni jest już starą, wymagającą remontu, budowlą. Kościół posiadała trzy drewniane ołtarze. Główny ołtarz stał na ceglanych stopniach. Umieszczony był w nim obraz Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Zdobiły go dwa cynowe świeczniki. Również przed ołtarzem stały dwa świeczniki. W ołtarzu bocznym umieszczony był, malowany na płótnie, obraz Najświętszej Maryi Panny, być może ufundowany w 1648 r. przez Jana Klaneckiego. W trzecim ołtarzu znajdował się krzyż z rzeźbą Chrystusa. W kościele była chrzcielnica, ambona i ławki. Boczne ołtarze zdobiły drewniane świeczniki. Na środku wisiał krzyż i świecznik. Do głównej bryły świątyni dołączona była niewielka zakrystia, w której znajdowała się skrzynia na naczynia liturgiczne. Na cmentarzu przykościelnym stała dzwonnica.
Nową świątynię w 1665 r. rozpoczął budować właściciel wsi i patron kościoła, chorąży chełmiński, Samson Garczyński. Z opisu sporządzonego w 1766 r. wynika, iż była ona stawiana w tak zwany pruski mur. Miała zakrystię i kruchtę. Na dachu, pokrytym dachówką, znajdowała się wieżyczka z sygnaturką. Posadzka po części była wykładana cegłą. Na chórze stały małe organy. Kościół posiadał trzy ołtarze: główny z obrazem Matki Boskiej, przyozdobiony srebrnymi wotami, i dwa mniejsze, jeden z obrazem św. Stanisława Biskupa i Męczennika, drugi z obrazem św. Dominika. Na cmentarzu stała dzwonnica z dwoma dzwonami.
Kościół ten w I połowie XIX w. wyremontował ówczesny właściciel wsi i patron Hiacenty Kossowski. Po zakończeniu prac, 8 marca 1839 r., świątynię konsekrował dziekan i proboszcz tucholski ks. Jan Nepomucen Marwicz.
Zmiana właściciela wsi, która nastąpiła w połowie XIX stulecia, spowodowała negatywne reperkusje dla tutejszej świątyni. Baron Fryderyk Hiller von Gärtringen, który nabył dobra w Wielkiej Kloni od rodziny Kossowskich, nie chciał realizować swoich obowiązków wynikających z prawa patronatu. Na skutek tego kościół zaczął podupadać. W 1856 r., z powodu złego stanu technicznego, zaprzestano odprawiania w nim nabożeństw. Jego wewnętrzne wyposażenie przewieziono do kościoła w Wałdowie. Ostateczna tragedia rozegrała się 19 czerwca 1871 r. Tego dnia, na skutek silnej wichury, świątynia uległa całkowitemu zniszczeniu. Rozpoczęte już wcześniej procesy sądowe spowodowały, iż na właścicielu dóbr wymuszono budowę nowego kościoła. Prace miały się zakończyć do października 1874 r. Jednak pojawiła się kolejna przeszkoda. W sierpniu 1873 r. zmarł właściciel dóbr klońskich, a dziedziczący po nim syn Rudolf von Gärtringen nie miał zamiaru respektować poprzednich ustaleń. Do porozumienia doszło w 1878 r. Kolator wypłacił kwotę 10 000 marek, odkupując ciążące na nim obowiązki patronatu. Suma ta nie wystarczała jednak na rozpoczęcie prac budowlanych. Postanowiono przekazać ją do banku i poczekać aż z procentu urośnie do kwoty przynajmniej 18 000 marek. W nadziei na szybkie rozpoczęcie prac ruiny po dawnym kościele usunięto. Pozostał jedynie dębowy krzyż i dzwonnica z dwoma dzwonami. Z czasem postawiono małą kapliczkę, w której nabożeństwa odprawiali kapłani z Wałdowa.
Wiosną 1984 r. ówczesny proboszcz parafii Wałdowo ks. Henryk Cyrzan, wychodząc na przeciw potrzebom społecznym, rozpoczął starania o uzyskanie zezwolenia na budowę kościoła w Wielkiej Kloni oraz powołanie nowej parafii. Prace budowlane rozpoczęte przez ks. Cyrzana kontynuował nowo powołany proboszcz, ks. St. Jahns. 29 czerwca 1984 r. nastąpiło wmurowanie kamienia węgielnego. Poświęcenie kościoła miało miejsce 8 września tego samego roku. Dokonał go biskup chełmiński ks. Marian Przykucki. W roku następnym zaczęto budowę plebani. Ukończono ją w 1986 r. W maju 1988 r. nastąpiła konsekracja nowego dzwonu, któremu nadano imię „Św. Stanisław Biskup i Męczennik”. Dokonał jej ks. biskup Marian Przykucki. Jesienią 1991 r. na suficie kościoła założono boazerię. Wiosną 1992 r. rozpoczęto prace na chórze, gdzie położono drewnianą podłogę oraz zamontowano ławki. Na przełomie maja i czerwca 1998 r. położono posadzkę w kościele. Dotychczasową kaplicę na cmentarzu przekształcono na kostnicę.
Nagrałeś ciekawą trasę w Borowiackich Szlakach?
dodaj
Chcesz dodać ciekawy obiekt do Borowiackich Szlaków?
dodaj
Znasz interesującą historię o Borowiackich Szlakach?
dodaj